๐ Class 11 Geography – Chapter 4
❓ Important Questions & Answers (Exam-Oriented)
❓ Question 1
What is Pangaea? (เคชैंเคिเคฏा เค्เคฏा เคนै?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ All landmasses of the world were once a single supercontinent called Pangaea (เคชैंเคिเคฏा).
❓ Question 2
Who first propounded the theory of continental drift? (เคฎเคนाเคฆ्เคตीเคชीเคฏ เคตिเคธ्เคฅाเคชเคจ เคा เคธिเคฆ्เคงांเคค เคिเคธเคจे เคฆिเคฏा?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐จ๐ฌ The theory of Continental Drift was propounded by Alfred Wegener in 1912.
❓ Question 3
Which plate is composed mainly of oceanic crust? (เคौเคจ เคธी เคช्เคฒेเค เคฎुเค्เคฏเคคः เคฎเคนाเคธाเคเคฐीเคฏ เคชเคฐเคค เคธे เคฌเคจी เคนै?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ The Pacific Plate is mainly composed of oceanic crust.
❓ Question 4
How did the Himalayas rise? (เคนिเคฎाเคฒเคฏ เคैเคธे เคฌเคจे?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
⛰️ The collision between the Indian Plate and the Eurasian Plate gave rise to the Himalayas.
❓ Question 5
What is the evidence in support of Continental Drift Theory? (เคฎเคนाเคฆ्เคตीเคชीเคฏ เคตिเคธ्เคฅाเคชเคจ เคธिเคฆ्เคงांเคค เคे เคธเคฎเคฐ्เคฅเคจ เคฎें เคช्เคฐเคฎाเคฃ เคฒिเคिเค।)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ Evidence includes:
- ๐ชจ Geological matching (เคญूเคเคฐ्เคญीเคฏ เคธเคฎाเคจเคคा)
- ❄️ Palaeoclimatic unity (เคช्เคฐाเคीเคจ เคเคฒเคตाเคฏु เคธเคฎाเคจเคคा)
- ๐งฒ Palaeomagnetism (เคช्เคฐाเคीเคจ เคुเคฎ्เคฌเคเคค्เคต)
❓ Question 6
Name the continents into which the supercontinent Pangaea got split. (เคชैंเคिเคฏा เคिเคจ เคฎเคนाเคฆ्เคตीเคชों เคฎें เคตिเคญाเคिเคค เคนुเค?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ Pangaea split into two parts:
- Laurasia (Northern part)
- Gondwanaland (Southern part)
❓ Question 7
How many years ago did Pangaea evolve? (เคชैंเคिเคฏा เคा เคจिเคฐ्เคฎाเคฃ เคिเคคเคจे เคตเคฐ्เคท เคชूเคฐ्เคต เคนुเค เคฅा?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ฐ️ Pangaea evolved about 280 million years ago.
❓ Question 8
What are Hot Spots? (เคนॉเค เคธ्เคชॉเค เค्เคฏा เคนोเคคे เคนैं?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ฅ Hot Spots are the centres of volcanic activity (เค्เคตाเคฒाเคฎुเคीเคฏ เค्เคฐिเคฏाเคं เคे เคेंเคฆ्เคฐ).
❓ Question 9
Name the three kinds of boundaries based on their relative motion. (เคช्เคฒेเค เคธीเคฎाเคं เคे เคคीเคจ เคช्เคฐเคाเคฐ เคฌเคคाเคเค।)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐บ️ Plate Boundaries are of three types:
- ↔️ Divergent/Spreading Margins (เคตिเคธเคฐเคฃ เคธीเคฎाเคँ)
- ↕️ Convergent Margins (เค เคญिเคธเคฐเคฃ เคธीเคฎाเคँ)
- ๐ Transform Faults / Fracture Zones (เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคเคจ เคญ्เคฐंเคถ เค्เคทेเคค्เคฐ)
❓ Question 10
How many plates is the lithosphere divided into? (เคญूเคชเคฐ्เคชเคी เคिเคคเคจी เคช्เคฒेเคों เคฎें เคตिเคญाเคिเคค เคนै?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ The lithosphere is divided into 7 major plates.
❓ Question 11
The collision between which two plates gave rise to the Himalayas? (เคนिเคฎाเคฒเคฏ เคिเคจ เคฆो เคช्เคฒेเคों เคी เคเค्เคเคฐ เคธे เคฌเคจे?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
⛰️ The Indian Plate and the Eurasian Plate collided to form the Himalayas.
❓ Question 12
Name two fossils that tell us continents were once united. (เคเคธे เคฆो เคीเคตाเคถ्เคฎ เคฒिเคिเค เคो เคฌเคคाเคคे เคนैं เคि เคฎเคนाเคฆ्เคตीเคช เคเค เคฅे।)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ฆ Fossils of –
- ๐ฟ Glossopteris (plant)
- ๐ Mesosaurus & Lystrosaurus (animals)
These prove the unity of continents.
❓ Question 13
What is Palaeomagnetism? (เคชैเคฒिเคฏोเคฎैเค्เคจेเคिเค़्เคฎ เค्เคฏा เคนै?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐งฒ Fossil magnetism preserved in igneous rocks like Magnetite, Hematite, Pyrrhotite, etc.
❓ Question 14
What is the Pacific Plate? (เคช्เคฐเคถांเคค เคช्เคฒेเค เค्เคฏा เคนै?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ The largest plate in terms of formation and origin.
❓ Question 15
What do you understand by spreading of crust from ridge and widening of ocean basin? (เค्เคฐเคธ्เค เคे เคซैเคฒเคจे เคเคฐ เคฎเคนाเคธाเคเคฐीเคฏ เคฌेเคธिเคจ เคौเคก़ा เคนोเคจे เคो เค्เคฏा เคเคนเคคे เคนैं?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ This process is called Sea-floor Spreading.
❓ Question 16
Name the northern and southern parts of Pangaea. (เคชैंเคिเคฏा เคे เคเคค्เคคเคฐी เคเคฐ เคฆเค्เคทिเคฃी เคญाเคों เคे เคจाเคฎ เคฒिเคिเค।)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ Laurasia (North) and Gondwanaland (South).
❓ Question 17
Name the sea separating Laurasia and Gondwanaland. (เคฒॉเคฐेเคถिเคฏा เคเคฐ เคोंเคกเคตाเคจाเคฒैंเคก เคो เค
เคฒเค เคเคฐเคจे เคตाเคฒा เคธเคฎुเคฆ्เคฐ เคौเคจ เคธा เคฅा?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ The Tethys Sea.
❓ Question 18
In which parts was Pangaea split? (เคชैंเคिเคฏा เคिเคจ เคญाเคों เคฎें เคตिเคญाเคिเคค เคนुเค?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ Laurasia (Northern continent) and Gondwanaland (Southern continent).
❓ Question 19
Name the original supercontinent. When was it formed? (เคฎूเคฒ เคธुเคชเคฐเคॉเคจ्เคिเคจेंเค เคा เคจाเคฎ เคเคฐ เคเคธเคा เคจिเคฐ्เคฎाเคฃ เคเคฌ เคนुเค?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ The original supercontinent was Pangaea, formed about 280 million years ago.
❓ Question 20
State three causes of plate movements. (เคช्เคฒेเคों เคी เคเคคि เคे เคคीเคจ เคाเคฐเคฃ เคฌเคคाเคเค।)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
- ๐ฅ Thermal convection (เคเคท्เคฎीเคฏ เคธंเคตเคนเคจ)
- ๐ Volcanic hot spots
- ๐ Movement of currents
❓ Question 21
What is meant by Sea-floor Spreading? (เคธी-เคซ्เคฒोเคฐ เคธ्เคช्เคฐेเคกिंเค เค्เคฏा เคนै?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ The crust spreads away from mid-ocean ridges and the ocean basin widens → This is Sea-floor Spreading.
❓ Question 22
Name the process in which one plate overrides another and slips into the mantle. (เคตเคน เคช्เคฐเค्เคฐिเคฏा เคौเคจ เคธी เคนै เคिเคธเคฎें เคเค เคช्เคฒेเค เคฆूเคธเคฐी เคे เคจीเคे เคกूเคฌ เคाเคคी เคนै?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
⬇️ This process is called Subduction (เค
เคงोเคตेเคถเคจ).
❓ Question 23
What is Thermal Convection? (เคฅเคฐ्เคฎเคฒ เคเคจ्เคตेเค्เคถเคจ เค्เคฏा เคนै?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ฅ It is the driving force for the movement of plates.
❓ Question 24
Name the four types of plate interactions. (เคช्เคฒेเคों เคी เคชเคฐเคธ्เคชเคฐ เค्เคฐिเคฏाเคं เคे เคाเคฐ เคช्เคฐเคाเคฐ เคฒिเคिเค।)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
- ↔️ Spreading
- ↕️ Collision
- ⬇️ Subduction
- ๐ Transform Faults
❓ Question 25
How was drifting of continents caused? (เคฎเคนाเคฆ्เคตीเคชों เคा เคตिเคธ्เคฅाเคชเคจ เคिเคจ เคाเคฐเคฃों เคธे เคนुเค?)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
It was caused by –
- ๐ Pole-fleeing force (เคง्เคฐुเคต เคธे เคฆूเคฐ เคाเคจे เคตाเคฒी เคถเค्เคคि)
- ๐ Tidal force (เค्เคตाเคฐीเคฏ เคถเค्เคคि)
❓ Question 2
Discuss the Continental Drift Theory. (เคฎเคนाเคฆ्เคตीเคชीเคฏ เคตिเคธ्เคฅाเคชเคจ เคธिเคฆ्เคงांเคค เคชเคฐ เคเคฐ्เคा เคीเคिเค।)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ Introduction
๐ The Continental Drift Theory was proposed by Alfred Wegener (1912).
๐ He suggested that all landmasses were once a single supercontinent called Pangaea (เคชैंเคिเคฏा).
๐ฐ️ Historical Development of Pangaea
- Formation – Pangaea evolved about 280 million years ago (end of Carboniferous period).
- Split into Two – By 150 million years ago (Jurassic Age), Pangaea divided into:
- Laurasia (Northern continent)
- Gondwanaland (Southern continent)
- Further Breakup – Around 65 million years ago (Cretaceous Period), Gondwanaland split into:
- South America ๐
- Africa ๐
- Australia ๐ฆ๐บ
- Antarctica ❄️
- Present Distribution – The drifting apart of these landmasses formed present continents, and the hollows became oceans.
๐ Evidences in Support of Continental Drift
- ๐ชจ Geological Matching (เคญूเคเคฐ्เคญीเคฏ เคธเคฎाเคจเคคा) – Similar rock formations on different continents.
- ❄️ Palaeoclimatic Evidence (เคช्เคฐाเคीเคจ เคเคฒเคตाเคฏु เคช्เคฐเคฎाเคฃ) – Glacial deposits found in tropical regions.
- ๐งฒ Palaeomagnetism (เคช्เคฐाเคीเคจ เคुเคฎ्เคฌเคเคค्เคต) – Magnetic orientation in rocks proves movement of plates.
๐ Conclusion
✅ The present distribution of continents and oceans is the result of the fragmentation & drifting of Pangaea.
๐ Thus, Wegener’s theory laid the foundation of modern plate tectonics.
❓ Question 3
Describe Sea-floor Spreading in brief. (เคธी-เคซ्เคฒोเคฐ เคธ्เคช्เคฐेเคกिंเค เคा เคธंเค्เคทेเคช เคฎें เคตเคฐ्เคฃเคจ เคीเคिเค।)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ Explanation
- ๐ The present distribution of continents has mainly occurred in the last 65 million years, and the drift still continues.
- ๐ Mid-ocean ridges (เคฎเคนाเคธाเคเคฐीเคฏ เคฎเคง्เคฏ เคชเคฐ्เคตเคคเคฎाเคฒा) are long cracks on the ocean floor where molten rocks (lava) rise and form new crust.
- ↔️ The new crust spreads on both sides of the ridge, causing the ocean basin to widen.๐ This process is called Sea-floor Spreading (เคฎเคนाเคธाเคเคฐीเคฏ เคคเคฒ เคा เคช्เคฐเคธाเคฐ).
๐ Examples
- The South Atlantic Ocean widened and separated Africa & South America.
- The Red Sea is an active crack that may become a new ocean in the future.
- The Atlantic Ocean continues to change its size.
๐ Conclusion
✅ Sea-floor spreading explains how continents drift apart and how oceans are formed & expanded over geological time.
❓ Question 5
Describe the main features of the Indian Plate. (เคญाเคฐเคคीเคฏ เคช्เคฒेเค เคी เคฎुเค्เคฏ เคตिเคถेเคทเคคाเคं เคा เคตเคฐ्เคฃเคจ เคीเคिเค।)
✅ Answer (เคเคค्เคคเคฐ):
๐ Topography of Indian Ocean Floor
- ๐ The Indian Ocean floor shows striking topography with ridges and plateaus.
- ๐ป Important ocean ridges:
- Mascarene Plateau
- Chagos–Maldive–Lakshadweep Ridge๐ These are volcanic tracts formed due to hot spots (เค्เคตाเคฒाเคฎुเคीเคฏ เคนॉเค เคธ्เคชॉเค्เคธ).
๐ Major Geological Features
- The Ninety-East Ridge extends northward into the trench, where the seafloor was consumed below the Indian continental mass.
- The Chagos–Lakshadweep Ridge once connected the Carlsberg Ridge (Arabian Sea) with the Southeast Indian Ridge during the Eocene period (~50 million years ago).
๐ Collision & Himalaya Formation
- ๐ป Due to the movement of the Indian Plate northward, it collided with the Eurasian Plate.
- This collision gave rise to the Himalayas.
- The suture zone (เคोเคก़ เค्เคทेเคค्เคฐ) between Indian and Eurasian plates lies along the Indus & Brahmaputra river valleys.
๐ Conclusion
✅ The Indian Plate is unique as it includes both continental and oceanic parts, active volcanic ridges, and played a major role in the formation of the Himalayas through plate collision.
