๐ Physical Features of India
๐ธ Geographers believe that the physical form of India is a mixture of all types of landforms (เคญू-เคเคृเคคि) found in the world.
๐️ Our country has practically all major physical features of the Earth — mountains (เคชเคนाเคก़), plains (เคฎैเคฆाเคจी เค्เคทेเคค्เคฐ), deserts (เคฐेเคिเคธ्เคคाเคจ), plateaus (เคชเค ाเคฐ) and islands (เคฆ्เคตीเคช).
๐ ️ Formation of Different Types of Landforms
๐ก There are some theories (เคธिเคฆ्เคงांเคค) behind the creation of these physical features, one of which is the Theory of Plate Tectonics (เคช्เคฒेเค เคตिเคตเคฐ्เคคเคจिเคी เคा เคธिเคฆ्เคงांเคค).
๐ Theory of Plate Tectonics
๐ชจ This theory tries to explain the formation of physical features (เคญौเคคिเค เคตिเคถेเคทเคคाเคँ) of the Earth.
๐ According to this theory, the crust (เคญूเคชเคฐ्เคชเคी — upper part) of the Earth has been formed out of seven major plates.
๐บ️ Important Plates
1️⃣ Eurasian Plate (เคฏूเคฐेเคถिเคฏเคจ เคช्เคฒेเค)
2️⃣ North American Plate (เคเคค्เคคเคฐी เค
เคฎेเคฐिเคी เคช्เคฒेเค)
3️⃣ South American Plate (เคฆเค्เคทिเคฃ เค
เคฎेเคฐिเคी เคช्เคฒेเค)
4️⃣ African Plate (เค
เคซ़्เคฐीเคी เคช्เคฒेเค)
5️⃣ Indo-Australian Plate (เคนिंเคฆ-เคเคธ्เค्เคฐेเคฒिเคฏाเค เคช्เคฒेเค)
6️⃣ Pacific Plate (เคช्เคฐเคถांเคค เคช्เคฒेเค)
7️⃣ Antarctic Plate (เค
ंเคाเคฐ्เคเคिเค เคช्เคฒेเค)
⚙️ Plate Movements
The plate movements (เคช्เคฒेเค เคी เคเคคि) are classified into three main types —
๐ด Convergent Boundary (เคธंเคฎिเคฒเคจ เคธीเคฎा) — Some plates move towards each other and form a convergent boundary.
๐ข Divergent Boundary (เค เคชเคธाเคฐी เคธीเคฎा) — Some plates move away from each other and form a divergent boundary.
๐ต Transform Boundary (เคฐूเคชांเคคเคฐ เคธीเคฎा) — When two plates come close, they may collide (เคเคเคฐाเคจा) and crumble (เคूเคเคจा), or one may slide (เคซिเคธเคฒเคจा) under the other. Sometimes, they also move horizontally past each other.
๐️ Historical Landform Facts
๐ The oldest landmass (เคญूเคฎि เคंเคก) — the Peninsular Part (เคฆเค्เคทिเคฃ เคชเค ाเคฐ เค्เคทेเคค्เคฐ) — was part of Gondwana Land (เคोंเคกเคตाเคจा เคญूเคฎि).
๐️ The Himalayan Mountains (เคนिเคฎाเคฒเคฏ เคชเคฐ्เคตเคค) were uplifted out of the Tethys Sea (เคिเคฅिเคธ เคธाเคเคฐ).
๐ The Major Physiographic Divisions of India (เคญाเคฐเคค เคे เคช्เคฐเคฎुเค เคญौเคคिเค เคตिเคญाเค)
๐ป The Himalayan Mountains (เคนिเคฎाเคฒเคฏ เคชเคฐ्เคตเคค)
- The Himalayas are geologically young (เคญूเคเคฐ्เคญीเคฏ เคฐूเคช เคธे เคฏुเคตा) and structurally fold mountains (เคธंเคฐเคเคจाเคค्เคฎเค เคฐूเคช เคธे เคญ्เคฐंเคถ เคชเคฐ्เคตเคค) stretching along India’s northern borders.
- Total length – 2,400 km
- Width – 400 km in Kashmir to 150 km in Arunachal Pradesh.
Three parallel ranges (เคคीเคจ เคธเคฎाเคจांเคคเคฐ เคชเคฐ्เคตเคคเคฎाเคฒाเคँ):
⛰ Great or Inner Himalayas / Himadri (เคนिเคฎाเคฆ्เคฐि)
- Northernmost range.
- Most continuous and contains the highest peaks. (เคเคธเคค เคँเคाเค – 6,000 เคฎीเคเคฐ)
- Major peaks – Mount Everest, Kanchenjunga, Makalu, Nanga Parbat.
๐ Himachal (Lesser Himalaya) (เคนिเคฎाเคเคฒ / เคฒเคु เคนिเคฎाเคฒเคฏ)
- Height – 3,700 to 4,500 m.
- Important ranges – Pir Panjal, Dhaula Dhar, Mahabharat.
- Famous valley – Kashmir Valley.
๐ Shiwaliks (เคถिเคตाเคฒिเค)
- Outermost range.
- Height – 900 to 1,100 m.
- Longitudinal valleys between Lesser Himalaya and Shiwaliks are called Duns (เคฆूเคจ เคाเคिเคฏाँ) – Dehra Dun, Kotli Dun, Patli Dun.
๐ Regional Division of Himalayas (เคนिเคฎाเคฒเคฏ เคा เค्เคทेเคค्เคฐीเคฏ เคตिเคญाเคเคจ)
- Based on river valleys (เคจเคฆी เคाเคिเคฏों เคे เคเคงाเคฐ เคชเคฐ):
- Punjab Himalayas – Between Indus & Sutlej.
- Kumaon Himalayas – Between Sutlej & Kali.
- Nepal Himalayas – Between Kali & Tista.
- Assam Himalayas – Between Tista & Dihang.
๐พ The Northern Plains (เคเคค्เคคเคฐी เคฎैเคฆाเคจ)
- Formed by alluvial soil (เคเคฒोเคข़ เคฎिเค्เคी) deposited by Indus, Ganga, Brahmaputra rivers & their tributaries.
- Area – 7 lakh sq. km
- Length – 2,400 km | Width – 240–340 km
- Khadar soil – very fertile, ideal for intensive farming (เคเคนเคจ เคृเคทि).
- Densely populated and agriculturally productive.
✨ Major Physiographic Divisions of India (เคญाเคฐเคค เคे เคช्เคฐเคฎुเค เคญौเคคिเค เคตिเคญाเคเคจ)
๐ The Himalayan Mountains (เคนिเคฎाเคฒเคฏ เคชเคฐ्เคตเคค)
๐ป Key Facts:
- The Himalayas are geologically young (เคญूเคเคฐ्เคญीเคฏ เคฐूเคช เคธे เคจเคตเคฏुเคตเค) and structurally fold mountains (เคธंเคฐเคเคจाเคค्เคฎเค เคฐूเคช เคธे เคญ्เคฐंเคถ เคชเคฐ्เคตเคค) located in the northern borders of India.
- Length: 2,400 km
- Width: 400 km in Kashmir to 150 km in Arunachal Pradesh
- Three Parallel Ranges (เคคीเคจ เคธเคฎाเคจांเคคเคฐ เคถ्เคฐेเคฃिเคฏाँ):
๐ 1. Great Himalayas / Himadri (เคฎเคนाเคจ เคนिเคฎाเคฒเคฏ)
- Northernmost & most continuous range
- Average height: 6,000 m
- Includes Mount Everest, Kanchenjunga, Makalu, Nanga Parbat
๐ 2. Himachal (Lesser Himalayas) (เคนिเคฎाเคเคฒ / เคฒเคु เคนिเคฎाเคฒเคฏ)
- Height: 3,700–4,500 m
- Ranges: Pir Panjal, Dhauladhar, Mahabharat
- Famous Kashmir Valley lies here
๐ณ 3. Shiwaliks (เคถिเคตाเคฒिเค)
- Outermost range
- Height: 900–1,100 m
- Duns (longitudinal valleys) like Dehra Dun, Kotli Dun, Patli Dun
๐บ Division of Himalayas by Regions (เค्เคทेเคค्เคฐों เคे เคเคงाเคฐ เคชเคฐ เคนिเคฎाเคฒเคฏ เคा เคตिเคญाเคเคจ)
- Punjab Himalayas – Between Indus & Sutlej
- Kumaon Himalayas – Between Sutlej & Kali
- Nepal Himalayas – Between Kali & Tista
- Assam Himalayas – Between Tista & Dihang
๐พ The Northern Plain (เคเคค्เคคเคฐी เคธเคฎเคคเคฒ เคฎैเคฆाเคจ)
- Formed by Indus, Ganga & Brahmaputra river systems
- Made of alluvial soil (เคเคฒोเคข़ เคฎिเค्เคी) → very fertile & productive
- Area: 7 lakh sq. km
- Length: 2,400 km | Width: 240–340 km
- Khadar (new alluvium) is ideal for agriculture
- Densely populated region
๐ Division of the Northern Plain (เคเคค्เคคเคฐी เคฎैเคฆाเคจ เคा เคตिเคญाเคเคจ)
๐น By Location:
1️⃣ Punjab Plains – Formed by Indus & its tributaries (Jhelum, Chenab, Ravi, Beas, Sutlej) → dominated by Doabs (เคฆो = two, เคเคฌ = water)
2️⃣ Ganga Plains – Between Ghaggar & Teesta; covers Haryana, Delhi, UP, Bihar, Jharkhand, West Bengal
3️⃣ Brahmaputra Plains – Formed by Brahmaputra & tributaries in Assam
๐น By Relief Features (เคธ्เคฅเคฒाเคृเคคि เคे เคเคงाเคฐ เคชเคฐ):
๐ฟ Bhabar – Pebble deposits near Shiwalik slopes; streams disappear here
๐ง Terai – Marshy, swampy, re-emerging rivers; fertile for crops
⛰ Bhangar – Old alluvium, above flood plains, contains kankar (calcium nodules)
๐ฑ Khadar – New alluvium, renewed yearly → extremely fertile
๐ Doab (เคฆोเคเคฌ)
Meaning: 'Do' = two, 'Ab' = water → land between two rivers
❇️ The Peninsular Plateau (เคช्เคฐाเคฏเคฆ्เคตीเคชीเคฏ เคชเค ाเคฐ)
๐น It is composed of old crystalline (เคธ्เคซเคिเคीเคฏ), igneous (เคเค्เคจेเคฏ) and metamorphic (เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคिเคค) rocks.
๐น It was once part of Gondwana Land (เคोंเคกเคตाเคจा เคญूเคญाเค), making it one of the oldest landmasses (เคธเคฌเคธे เคชुเคฐाเคจे เคญू-เคญाเค) in the world.
๐น The Peninsular Plateau consists of three broad divisions: Central Highlands (เคฎเคง्เคฏ เคเค्เคเคญूเคฎि), Deccan Plateau (เคฆเค्เคเคจ เคा เคชเค ाเคฐ) and Chhotanagpur Plateau (เคोเคाเคจाเคเคชुเคฐ เคा เคชเค ाเคฐ).
๐ถ Central Highlands (เคฎเคง्เคฏ เคเค्เคเคญूเคฎि)
๐น Lies north of the Narmada River (เคจเคฐ्เคฎเคฆा เคจเคฆी เคे เคเคค्เคคเคฐ), covering the Malwa Plateau (เคฎाเคฒเคตा เคा เคชเค ाเคฐ).
๐น Vindhya Range (เคตिंเคง्เคฏ เคชเคฐ्เคตเคค) is bounded by Satpura Range (เคธเคคเคชुเคก़ा เคชเคฐ्เคตเคค) in the south and Aravalli Hills (เค
เคฐाเคตเคฒी เคชเคฐ्เคตเคค) in the northwest.
๐น Westward extension merges with the sandy and rocky desert (เคฐेเคคीเคฒा เคเคฐ เคชเคฅเคฐीเคฒा เคฎเคฐुเคธ्เคฅเคฒ) of Rajasthan.
๐ถ Deccan Plateau (เคฆเค्เคเคจ เคा เคชเค ाเคฐ)
๐น Triangular landmass south of the Narmada River (เคจเคฐ्เคฎเคฆा เคจเคฆी เคे เคฆเค्เคทिเคฃ).
๐น Satpura Range forms the northern base; Mahadev Hills (เคฎเคนाเคฆेเคต เคชเคนाเคก़िเคฏाँ), Kaimur Hills (เคैเคฎूเคฐ เคชเคนाเคก़िเคฏाँ) and Maikal Range (เคฎैเคाเคฒ เคชเคฐ्เคตเคค) form eastern extensions.
๐น Higher in the west, slopes gently eastwards.
๐น Northeastern extension includes Meghalaya Plateau (เคฎेเคाเคฒเคฏ เคा เคชเค ाเคฐ), Karbi-Anglong Plateau (เคाเคฐ्เคฌी-เคंเคเคฒोंเค เคชเค ाเคฐ) and North Cachar Hills (เคเคค्เคคเคฐ เคเคाเคฐ เคชเคนाเคก़िเคฏाँ).
❇️ Deccan Trap (เคฆเค्เคเคจ เค्เคฐैเคช)
๐น Black soil area (เคाเคฒी เคฎिเค्เคी เคा เค्เคทेเคค्เคฐ) of volcanic origin (เค्เคตाเคฒाเคฎुเคीเคฏ เคเคค्เคชเคค्เคคि).
๐น Rocks are igneous (เคเค्เคจेเคฏ) in nature.
❇️ The Indian Desert (เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฎเคฐुเคธ्เคฅเคฒ)
๐น Undulating sandy plain (เคฒเคนเคฐเคฆाเคฐ เคฐेเคคीเคฒा เคฎैเคฆाเคจ) with sand dunes (เคฐेเคคीเคฒे เคीเคฒे).
๐น Receives very low rainfall (เคฌเคนुเคค เคเคฎ เคตเคฐ्เคทा) – less than 150 mm/year.
๐น Arid climate (เคถुเคท्เค เคเคฒเคตाเคฏु) with sparse vegetation.
๐น Luni River (เคฒूเคฃी เคจเคฆी) is the only large river.
๐น Barchans (เคฌเคฐเคाเคจ्เคธ) – crescent-shaped sand dunes – cover large areas.
❇️ The Coastal Plains (เคคเคीเคฏ เคฎैเคฆाเคจ)
๐น Narrow coastal strips along the Arabian Sea (เค เคฐเคฌ เคธाเคเคฐ) in the west and the Bay of Bengal (เคฌंเคाเคฒ เคी เคाเคก़ी) in the east.
๐ถ The Western Coast (เคชเคถ्เคिเคฎी เคคเค)
๐ Between Western Ghats (เคชเคถ्เคिเคฎी เคाเค) and the Arabian Sea.
๐ Narrow and divided into three parts:
- Konkan (เคोंเคเคฃ) – Northern part
- Kannad Plain (เคเคจ्เคจเคก़ เคฎैเคฆाเคจ) – Central part
- Malabar Coast (เคฎाเคฒाเคฌाเคฐ เคคเค) – Southern part
๐ถ The Eastern Coast (เคชूเคฐ्เคตी เคคเค)
๐ Between Eastern Ghats (เคชूเคฐ्เคตी เคाเค) and the Bay of Bengal.
๐ Wide and level plain, divided into:
- Northern Circar (เคเคค्เคคเคฐी เคธिเคฐเคाเคฐ) – Northern part
- Coromandel Coast (เคोเคฐोเคฎंเคกเคฒ เคคเค) – Southern part๐ Large rivers – Mahanadi (เคฎเคนाเคจเคฆी), Godavari (เคोเคฆाเคตเคฐी), Krishna (เคृเคท्เคฃा) and Kaveri (เคाเคตेเคฐी) – form fertile deltas.
❇️ Largest Saltwater Lake in India (เคญाเคฐเคค เคी เคธเคฌเคธे เคฌเคก़ी เคाเคฐे เคชाเคจी เคी เคीเคฒ)
๐น Chilika Lake (เคिเคฒ्เคा เคीเคฒ) – Located in Odisha (เคเคกिเคถा).
๐ Difference between Western Ghats & Eastern Ghats (เคชเคถ्เคिเคฎी เคाเค เคเคฐ เคชूเคฐ्เคตी เคाเค เคा เค ंเคคเคฐ)
๐ The Islands of India (เคญाเคฐเคค เคे เคฆ्เคตीเคช เคธเคฎूเคน)
๐ชธ Lakshadweep Islands (เคฒเค्เคทเคฆ्เคตीเคช เคฆ्เคตीเคช)
- ๐ Composed of small coral islands (เคोเคे เคช्เคฐเคตाเคฒ เคฆ्เคตीเคช)
- ๐ Covers 32 sq. km area
- ๐ Kavaratti is the administrative headquarters (เคฎुเค्เคฏाเคฒเคฏ)
- ๐ฟ Rich flora (เคตเคจเคธ्เคชเคคि) & fauna (เคीเคต-เคंเคคु) diversity
๐ด Andaman & Nicobar Islands (เค ंเคกเคฎाเคจ เคเคฐ เคจिเคोเคฌाเคฐ เคฆ्เคตीเคช)
- ๐ Located in Bay of Bengal (เคฌंเคाเคฒ เคी เคाเคก़ी), stretching north to south
- ๐บ Divided into:
- Andaman (North)
- Nicobar (South)
- ๐ Believed to be an elevated portion (เคँเคा เคญाเค) of submarine mountains (เคเคฒเคฎเค्เคจ เคชเคฐ्เคตเคค)
- ๐ด Lies close to equator (เคญूเคฎเคง्เคฏ เคฐेเคा) → experiences equatorial climate (เคญूเคฎเคง्เคฏเคตเคฐ्เคคी เคเคฒเคตाเคฏु)
๐ณ Covered with thick forests (เคเคจे เคंเคเคฒ)
